ازهشتم مارچ یا روز زن درحـالی درافغانستان تجلیل صورت مي گيرد که هنوز زن درگسترۀ فرهنگ وسنت های مسلط قبیلوی دراین کشورشهروندان درجه دوم دانسته مي شود وشخصیت انسانی اش درمقیاس اجناس قابل خرید وفروش سنجیده مي شود. هرچند که پس ازسقوط طالبان وحضور جامعۀ جهانی درافغانستان امکانات گستردۀ برای بهبود وضعیت زنان به مصرف رسیده است اما به دلیل سنت ها وهنجارهای زن ستیز درجامعه هنوز نشانه های جدی ازتغییر بنیادی دروضعیت مصیبت برانگیز زنان به چشم نمیخورد.
ظاهراً وضعیت زنان درحـال بهترشدن است وحضور آنان درنهادهای دولتی وقانونگذاری وهمچنان حضورآنان درمؤسسات آموزشی برجسته به نظر میرسد اما سنت ها وهنجارهای زن ستیز که برای زنان مصیبت ومحدودیت می آفرینند، همچنان پابرجا وتعیین کننده می باشند. درحـالی که درجریان هشت سال گذشته نهادها ومؤسسات مختلفی مانند وزارت امورزنان و کمیسیون حقوق بشر وسایر مؤسسات غیر دولتی برای بهبود وضعیت زنان تأسیس گردیده اند اما کاربرد واثرات کاری این مؤسسات ونهادها درمقایسه بامیزان رو به گسترش خشونت علیه زنان خیلی اندک وناچیز مي باشد. این مؤسسات درحـالي که امکانات وسیع وگسترده مـالی را به مصرف رسانده اند راهبرد اثر گذار واستراتِیژی دقیق را برای خشونت زدایی یاکاهش خشونت علیه زنان نتوانسته اند معرفی نمایند.
همان گونه که راهکارها وتلاش های این مؤسسات ونهادها در راستای بهبود وضعیت زنان تاهنوز کم اثروسمبولیک بوده است، حضور زنان درنهادهای دولتی وقانون گذاری نیزسمبولیک وبی اثر بوده است. بطورمثال درسال جاری شاهد بودیم که قانون احـوال شخصیه اهل تشیع که درآن محدودیت گسترده علیه زنان اعمـال شده است، ازپیش چشمان ده ها نمایندۀ زن درپارلمان به تصویب رسید اما زنان نماینده چند روز پس ازتصویب آن از آن اطلاع حاصل کردند. مهم ترازهمه اين که تعدادی خیلی کم وانگشت شماراز نماينده گان زنان درپارلمان نسبت به تصویب این قانون لب به اعتراض گشودند.
این اتفاق درنگرش نخست بیانگر این واقعیت است که حضورزنان درآن نهاد قانونگذاری چنان بی تأثیر وسمبولیک است اگر برفرض حکم اعدام شان هم درآن مجلس به تصویب برسد اول که ازتصویب آن حکم خبرنمی شوند وثانیاً شهامت اعتراض ومخالفت را دربرابرآن حکم ندارند. البته تمام این تقصیر متوجه زنان نیست. درجامعه ی که اخلاق، رفتار ومیزان خوبی وبدی زنان توسط مردان تعریف مي گردد وضعیت زنان بهترازاین نخواهد بود وحضورآنان درتمام عرصه های سیاسی، اجتماعی وفرهنگی سمبولیک وبی اثر خواهد بود.
متأسفانه تاهنوز اعمـال خشونت وستم علیه زنان به صورت درست ریشه یابی نگردیده است ودلایل وعوامل رفتارخشونت بار بازنان مورد تحقیق وتحلیل جامعه قرار نگرفته است. آنچه که تاهنوز دراین راستا گفته شده است بیشتر شعارهای سیاسی بوده است که با اهداف وانگیزه های سیاسی واقتصادی مطرح گردیده است وعبارت تأمین حقوق زنان درآن وسیله ای برای دست یافتن به منفعت بوده است. به دلیل مقتضای سیاسی گاهی زن ستیزترین مردان ازتأمین حقوق زنان سخن گفته اند.
این درحـالی است که تفکر، رفتار واعمـال خود آنها همواره مرجع ومنبع تولید وتکثیر خشونت علیه زنان بوده است وخود دردرون خانواده دشوارترین موانع را برای رشد وشگوفایی استعداد زنان فراهم کرده اند. درافغانستان مشکل زنان به همان اندازه که مشکل زنان مي باشد، مشکل مردان نیز است. اصولاً این تفکر ونگرش مردان نسبت به زنان مي باشد که برای آنها خشونت ومصیبت می آفرینند. لذا درچنین شرایطی بهبود وضعیت زنان بستگی به تغییر تفکر ونگرش مردان نسبت به زنان دارد که رفتار ومعیارهای اخلاقی زنان را تعریف وتعیین می نمایند.
زنان تاوقتی که نتوانند محیط وخانواده خود را درجهت رفع تبعیض وخشونت علیه خود تغییر دهند، درمقیاس جامعه هرگز نخواهند توانست هنجاروسنت های رایج درجامعه را متغیرومتحول نمایند. تبعیض وخشونت علیه زنان درمرحله نخست درمحیط خانواده اعمـال مي گردد و پس ازآن درمقیاس گسترده تر زمینه عملی پیدا مي کند. نگارنده به عنوان کسی که سهم فعـال درفعـالیت های فرهنگی واجتماعی داشته است، شدید ترین موانع را مردان خانواده دربرابر فعـالیت های من ایجاد کرده اند درحـالي که خودها همیشه ازتأمین حقوق زنان سخن گفته اند وادعای روشنگری ورهبری دارند.
همان گونه که اشاره شد، آنچه که تاهنوز برای بهبود وضعیت زنان وکاهش خشونت علیه زنان به انجام رسیده است، سمبولیک، شعاری و منحرف ازواقعیت های جامعه بوده است که ریشه وعوامل خشونت علیه زنان در آن نهفته است.
دقت درآمارخودسوزی زنان، دقت درمیزان رشد وتوسعه اعمـال خشونت علیه زنان نشان مي دهد که تازماني که دلایل وعوامل اصلی خشونت موردشناسایی قرار نگیرند وتازماني که بستر پرورش وتولید خشونت پابرجا باشد، تلاش های سمبولیک وشعاری برای بهبود وضعیت زنان گره گشای این معضل نخواهد بودوتغییری دروضعیت زندگی زنان بوجود نخواهدآمد.
زنان افغانستان وارث محرومیت ومظلومیت تاریخی اند که ریشه های خشونت وتبعیض علیه آنان قبل ازهمه چیز درسنت، فرهنگ وهنجارهای غالب جامعه ودرتفکر ونگرش مردان نسبت به زنان، نهفته است. تغییر این هنجارقبل ازهمه چیز به معنی ومفهوم برهم خوردن توازن قدرت به نفع زنان مي باشد که هیچ مردی حاضر به قبول چنین چیزی نخواهد گردید.
حتی درمترقی ترین جوامع بشری چنین مشکلی هنوز قابل رویت مي باشد. اما آنچه که مي تواند اعمـال خشونت وستم را علیه زنان کاهش بخشیده دروضعیت زنده گی آنها تغییر وتحول بوجود آورد، آگاهی، اعتماد به نفس و خودباوری خود زنان مي باشد که به عنوان یک رویکرد مؤثر شناخته مي شود. هرگاه زنان افغانستان به این خودباوری نایل آیند وتلاش های خود را دربستر یک تشکل نیرومندسیاسی، فرهنگی ،اجتماعی متمرکزنمایند، بدون هیچ تردید روزنۀ امیدواری به سمت فردای بهترگشوده خواهد شد و فرایند این تلاش ها رفع تبعیض وخشونت علیه زنان خواهد بود.
اما زماني که زنان افغانستان فاقد بسترتلاش های سنجیده شده وهماهنگ باشند، تلاش های مردان برای رفع تبعیض و کاهش میزان خشونت علیه آنها نوعی دیگری ازبهره برداری از زنان درجهت تأمین منافع سیاسی واقتصادی خواهد بود. همان گونه که تاهنوز چنین بوده است. حضور مؤسسات عریض وطویل برای بهبود بخشیدن به وضعیت زنان درصورتی که زنان همچنان فاقد تشکل نیرومند سیاسی، فرهنگی واجتماعی باشند، هیچ گرهی را ازمعضل زنان بازنخواهد کرد وتبعیض وخشونت علیه زنان همچنان سیرصعودی خواهد داشت.
همانگونه که درجریان این هشت سال شاهد آن بوده ایم. خشونت وتبعیض علیه زنان زمانی رفع مي گردد که زنان ازشأن انسانی برخوردار گردیده ودرمدیریت و رهبری جامعه سهیم گردند.به باور این قلم، زنان باید بیشتر بر انسان بودن خود باورمند باشند متأسفانه در فرهنگ و سنت های جوامع سنتی زنان اول خودرازن میدانند بعد یک انسان واما زنان با انسان دانستن خود در گام نخست میتوانند از حس جنس دوم بودن خود رهایی یافته ومساوی با مردان باشند.
کلام آخر اين که آنچه که مي تواند زنان افغانستان را ازمنجلاب سیاه بختی نجات بخشد، اراده، آگاهی وخودباوری آنها نسبت به استعداد وتوانمندی های خودشان مي باشد. تأمین حقوق زنان درجوامع مترقی ودموکراتیک ساده وبدون هزینه به دست نیامده است. آنان با مبارزه مستمر وبا آگاهی بخشیدن به جامعه وبا قبول قربانی های بی شمار به ارزش های انسانی و انسان برابری دست یافته اند.
